Augustin Pajou (Paryż 1730-1809 Paryż), rzeźbiarz francuski. Syn rzeźbiarza Martina Pajou. Uczeń Jeana-Baptiste’a Lemoyne’a. Laureat Prix de Rome w 1748, następnie student w École Royale des Éleves Protégés. W latach 1752-1756 w Rzymie. Od 1760 członek Akademii. Autor licznych popiersi, rzeźb o tematyce mitologicznej i nagrobków.

Herkules (gr. Herakles) – w mitologii syn Zeusa i Alkmeny, heros wyróżniający się niezwykłą odwagą i siłą. Do najpopularniejszych i najchętniej ilustrowanych w sztuce mitów z nim związanych należą opowieści o dwunastu pracach, jakie miał wykonać na polecenie bogów (m.in. pokonanie lwa nemejskiego, hydry lernejskiej, zdobycie złotych jabłek, schwytanie Cerbera).

Nadzwyczaj okazałe, zwracające uwagę najwyższym poziomem artystycznym i technicznym reliefy, zostały skojarzone z Augustinem Pajou na postawie dokumentacji rysunkowej autorstwa sir Williama Chambersa, zachowanej w Royal Institute of British Architects w Londynie. Rysunki te przedstawiają wyposażenie Hôtel Voyer d’Argenson w Paryżu (przy rue Des Bons Enfants), w tym sprzęty zaprojektowane przez Pajou. Na jednym z rysunków rozpoznać można okazały mebel (komodę lub przyścienny bufet) z owalnymi plakietami przedstawiającymi Herkulesa z Cerberem oraz Orfeusza na drzwiczkach.
Najwyższy poziom wykonania plakiet z kolekcji Fundacji im. Ciechanowieckich pozwala założyć, iż są one tożsame z tymi sprawionymi dla Hôtel Voyer. Nie wiadomo, kiedy i w jakich okolicznościach pierwotna kompozycja została oprawiona w dodatkową, metalową listwę. Oprócz wymienionych, na rynku antykwarycznym w Paryżu w 1989 oferowana była również para plakiet z brązu patynowanego.
Zaskakujące dzisiaj znaczną wielkością (i ciężarem) dekoracje mebli, takie jak opisana powyżej, we Francji nie należały w tym czasie do wyjątków, o czym świadczy m.in. zegar z ok. 1770 (w zbiorach królewskich w Londynie), ustawiony na rozbudowanym cokole-szafce, którego przód zdobią okazałe plakiety z Wulkanem w kuźni i Europą porywaną przez byka (?), z brązu złoconego. Pod względem stylowym plakiety z Herkulesem i Orfeuszem przypominają inne reliefy – z wielopostaciowymi alegoriami czterech żywiołów, wykonane przez Pajou jako dekoracja supraport w salonie Hôtel Voyer.
Poza Orfeusza, pokazanego w momencie natchnienia twórczego, przypomina pozy niektórych personifikacji muz, jakimi Pajou ozdobił salę opery królewskiej w Wersalu. Motyw Cerbera – pokazanego jak na plakiecie z Herkulesem, tzn. groźnego, szczerzącego kły, uwiązanego na łańcuchu – wcześniej pojawia się w marmurowej figurze Plutona, ukończonej przez artystę w 1760. Zestawione ze sobą przedstawienia Herkulesa i Orfeusza, będące alegoriami męstwa (siły) i poezji, wskazują na różne ludzkie charaktery i predylekcje do podejmowania różnej działalności. Są również ilustracją odmiennych losów ludzkich: Herkulesowi udało się przezwyciężyć Cerbera i wyjść z podziemi, natomiast Orfeuszowi, który także zszedł do Hadesu, nie udało się odzyskać ukochanej Eurydyki.

[Artur Badach]