Józef Zajączek herbu Świnka (1752–1826) przeszedł długą karierę wojskową – konfederata barski, adiutant hetmana Ksawerego Branickiego, żołnierz armii francuskiej, poseł na Sejm Czteroletni, zwolennik Konstytucji 3 maja. W randze generała majora brał udział w wojnie polsko-rosyjskiej 1792 r. i insurekcji kościuszkowskiej, następnie znalazł się na emigracji we Francji, gdzie wstąpił do armii Napoleona, w której awansował na generała dywizji. W bitwie nad Berezyną (1812) stracił nogę i dostał się do niewoli rosyjskiej. Cesarz Aleksander I uznał wojskowe zalety Zajączka i mianował go w 1815 r. generałem piechoty i namiestnikiem Królestwa Polskiego. W 1818 r. otrzymał od cesarza tytuł książęcy. Był także kawalerem wielu orderów – w tym Virtuti Militari, Orła Białego, Legii Honorowej.

Trudno dopatrzeć się związków Józefa Zajączka z "województwem krakowskim", formalnie nieistniejącym już w 1819 r. Jednak to właśnie z inicjatywy "najlepszego z królów Aleksandra I" powstało w 1815 r. Wolne Miasto Kraków. Nie sposób też dociec, dlaczego postanowiono uczcić nieokrągłą rocznicę 66 lat życia Józefa Zajączka. Nieznanego autorstwa medal przypisywany jest Gotfrydowi Majnertowi z Mennicy Warszawskiej.

[Juliusz W. Zacher]